Sunday, 25 January 2026

उत्तुंग दुबई

 उत्तुंग दुबई


आयुष्यात अनेकदा अचानक आनंददायक वळणे येत असतात, असे पण नव्हते की,दुबई आमच्या विश लिस्ट वर होते ,पण अमेयमुळे आम्हाला हा जपान सिंगापूर,युरोप ट्रिप नंतर आता दुबई प्रवासाचा योग आला .


अमेयची टोकियो, जपान येथून दुबई, यूएई येथे बदली झाली आणि अमेय–रुचिरा यांनी दुबई मरिना एरियात घर केले . लगेचच त्यांनी आम्हाला आग्रहाने बोलावून घेतले. जरी आम्ही टुरिस्ट व्हिसावर आलो असलो, तरी यावेळी पर्यटन हा आमचा मुख्य अजेंडा नव्हता. कारण एक आनंदाची, हळवी बातमी—सुनबाईंकडे गुड न्यूज आहे आणि अमेयचे ऑफिस पण सुरू असणार होते.  त्यामुळे  ' मुलांबरोबर वेळ घालवणे,मुलांचा चाललेला सुखी संसार पाहणे' , हाच आमचा एकमेव विचार होता.


पण तरुणाईची हौस आणि  प्रेमळ  हट्ट—मुलांनी आम्हाला दुबई दाखवायचीच  ठरवले होते आणि मग सुरू झाला अनुभव उत्तुंग दुबईचा .


दुबई म्हणजे केवळ एक शहर नाही, तर मोहम्मद बिन रशीद अल मक्तूम

राजाच्या आणि अनेक प्रसिद्ध वास्तुकारांच्या  कल्पनाशक्तीने उभारलेले  भव्य स्वप्न आहे.बुर्ज खलिफा - जगातली सर्वात उंच निवासी इमारत, ऐन दुबई - जगातील सर्वात मोठे जाइंट व्हील,दुबई मॉल - जगातला सर्वात मोठा मॉल,पाम जुमेराह - जगातील सर्वात मोठे मानवनिर्मित बेटं,दुबई  एअरपोर्ट - जगातील सर्वात मोठे एअरपोर्ट उभारले जात आहे ,जगातील सर्वात मोठ्या मानवनिर्मित वर्ल्ड आयलंडची  उभारणी सुरू आहे , प्रशस्त रस्ते आणि रात्री लखलखणारा प्रकाशाचा झगमगाट—सगळेच थक्क करणारे आहे. बरं ही उत्तुंग प्रगती म्हणाल तर तीस ,पस्तीस वर्षातील आहे. त्याआधी तर दुबई मासेमारी, मोती,बंदरे,सोन्याचा व्यापार आणि खनिज तेल यासाठी ओळखले जात होते.


बर दुबई , मिरॅकल  गार्डन,पाम आयलंड वरील अटलांटिस आणि रॉयल  अटलांटिस हॉटेल्स , मरिना, जुमेराह  बीच —ही ठिकाणे पाहताना प्रत्येक वेळी ' मानव किती अद्भुत 

गोष्टी साकारू शकतो ', याची जाणीव होत राहिते. दुबई फ्रेम, म्युझियम ऑफ द फ्युचर , बुर्ज अल अरब या वास्तू तर शेख झायद रोडवरून ये–जा करताना सतत नजरेत भरत होत्या—भविष्यात डोकावल्यासारखेच. बुर्ज खलिफा तर जवळपास शहरातल्या कोणत्याही भागातून दहा किलोमीटर वरूनच दिसायला लागतो . एव्हढ्या लवकर आपल्याला फ्रेम नको म्हणून मला तर अजिबात फ्रेम पहायला जायचे नव्हते.


एखादी ट्रिप लहानातून सुरू करून टॉपला कशी घेऊन जायची ते या मुलांकडून शिकावे.सुरुवातीला मरिना एरियात पायी फेरफटका मारणे, मॉल मध्ये जाणे सुरू झाले आणि शेवटच्या दिवशी सकाळी साडेसहा वाजता आम्ही बुर्ज खलिफा इमारतीच्या १२३/२४ व्या मजल्यावर पोहोचलो. बुर्ज खलिफा १६३ मजली उंच आहे. तिथे १२३/२४/४९ मजल्यावर observation deck आहेत.गेले तीन आठवडे जी ठिकाणे आम्ही त्यात्या ठिकाणी जाऊन पाहिली होती ती ठिकाणे आम्ही आता बुर्ज खलिफा वरून पहात होतो. जगातील सर्वात वेगवान लिफ्ट बुर्ज खलिफा इमारतीत आहेत. १२३ व्या 

मजल्यावर आम्ही एक मिनिटात पोहोचलो. दुबईतील इमारतींची भव्यता,उंची,डिझाईन्स, इलेव्हेशन्स,नावीन्यपूर्ण असल्यामुळे पाहण्यासारखे आहेत.


दुबई म्हणजे मॉल कल्चर. 

Ibn Battuta Mall, Gold Souk, Spice Souk, Al Fahidi, LuLu Hypermarket, Dubai Mall, Zabil Mall, Mall of the Emirates, Festival City Mall, Souk Madinat Jumeirah — असे अनेक मॉल या शहरात आहेत. प्रत्येक मॉल वेगळ्या संकल्पनेने सजलेला, पण माणसाच्या गरजांपेक्षा इच्छा, हौशीला अधिक खतपाणी घालणारा. इच्छेला मर्यादा नाही आणि हौसेला मोल नाही असे म्हणतात. कमकुवत मानसिकतेच्या श्रीमंत माणसाने मॉल मध्ये खरेदीसाठी न गेलेलेच बरे, अशी माणसे मॉलचा तत्काळ बळी ठरतात .माणूस आत जातो गरजेची एक वस्तू घ्यायला आणि पाच,दहा अनिवार्य नसलेल्या वस्तू खरेदी करून घेऊन येतो .


' अरेबियन टी हाऊस ' मध्ये घेतलेले पारंपरिक अरेबियन जेवण, हाफिज मुस्तफा येथील स्वीट - तो स्वाद, तो सुगंध - आठवणीत ताजा आहे. प्रत्येक मॉल मध्ये हवे तितके फूड कोर्ट आहेत. एका मॉल मध्ये तर आम्हाला चक्क तांबडा,पांढरा रस्सा - कोल्हापुरी थाळी जेवण मिळाले . इथे एक चांगले आहे,इथे भरपूर भारतीय राहतात,भारतीय भाजीपाला, किराणा, खाद्यपदार्थ आणि सोयी सुविधा सर्वत्र उपलब्ध आहेत. यामुळे मुलांना महाराष्ट्राची ,भारताची आठवण होईल असे वाटत नाही.


पण या भौतिक वैभवाइतकेच मला मनाला स्पर्शून गेले ते म्हणजे दुबईतील सहजयोग सेंटर .

दुबईमध्ये सहजयोगाचे साप्ताहिक ध्यान केंद्र आहे आणि अडीचशेहून अधिक सहजयोग्यांची सामूहिकता आहे—एक व्हायब्रंट सेंटर. श्री धनंजय धुमाळ यांची म्युझिकल इव्हिनिंग आणि  इन्स्ट्रुमेंटल कार्यक्रम झाला,पब्लिक प्रोग्राम , श्री शक्तीधरण भैय्या यांचे सुरेल बासरी वादन झाले , नियमित ध्यान—सगळे काही चालू असते. सेंटरला  तीन रविवारी सामूहिक ध्यानाचा योग आला आणि परदेशात असूनही ' भारतीय आध्यात्मिक संस्कृतीचा ' अनुभव आला . बाह्य भौतिक उंचीपेक्षा आंतरिक आध्यात्मिक उंची किती महत्त्वाची आहे, याची प्रचिती तिथे आली.


मला विशेष भावले ते मुलांकडील  दमाक हाईट्स या भव्य इमारतीतील आमचे वास्तव्य आणि मरिना एरिया . मरिनामध्ये सकाळी - संध्याकाळी फेरफटका मारताना समुद्र, गगनचुंबी इमारती आणि शांत चालणारे लोक—पाहिले की ,मन अगदी निवांत होतं. त्या चित्रपटासारख्या  दिसणाऱ्या परिसरात वॉकमध्ये वेळ कसा निघून जात होता, तेच कळत नव्हते .


अमेय–रुचिरा परदेशात राहतात. त्यामुळे त्यांचा सहवास आम्हाला फारसा लाभत नाही. ते भारतात येणं किंवा आम्ही त्यांच्याकडे जाणं—ही आमच्यासाठी पर्वणीच .


या प्रवासाने केवळ दुबई शहर पाहायला मिळाले असे नाही, तर मुलांबरोबर जगायला, त्यांचे  दैनंदिन जीवन,संसार ,अनुभवायला आणि अमेयची नवीन जबाबदारी समजून घ्यायला मिळाली.


दुबई मला फक्त उंच इमारतींमुळे उत्तुंग वाटली नाही, तर दुबईत असूनही मुलांना भेटलेल्या सहजयोग सामुहिकतेमधील मैत्री, नात्यांच्या उंचीमुळे, प्रेमाच्या उबेमुळे आणि  अनुभवामुळे उत्तुंग वाटली. 


श्री माताजींच्या कृपेत मुलं आनंदात आहेत,प्रगती करीत आहेत,आमचे चौकोनी कुटुंब आता पंचकोनी होणार आहे ,हे पाहून मनोमन आनंद झाला.


योगीराज देवकर.😊

Friday, 23 January 2026

श्री माताजी एक काव्य .

 चॅट जीपीटीला सूचना केली आणि पहा श्री माताजी वर आधारित खालील भजन .


नक्की. खाली सहजयोग संस्थापिका श्री माताजी निर्मला देवी यांच्यावर आधारित पाच कडव्यांचे भजन सादर करत आहे—


कडवे १

आदिशक्ती अवतरली धरतीवर स्नेहाने,

मातेच्या करुणेने उजळले अंतरंगाने।

कुंडलिनी जागविली सहज स्पर्शाने,

निर्मला माते, नमन तुला भक्तिभावाने॥


कडवे २

शांततेचा दीप तुझ्या नेत्रांत झळाळे,

अहंकार, विकार तुझ्या चरणी विराळे।

निःस्वार्थ प्रेमाचा दिलास तू देई,

सहजयोग मार्गे जीवन उजळविले॥


कडवे ३

धर्म, जात, देश सारे भेद विसरविले,

मानवतेचे बीज हृदयी तू रोविले।

सत्य, पावित्र्य, आनंदाचा स्रोत तू,

माते निर्मले, आम्हा तारक तू॥


कडवे ४

शब्दांविना तू दिले आत्मसाक्षात्कार,

मौनातच घडविला अंतरंगाचा संस्कार।

वाऱ्याच्या गंधात तुझी अनुभूती,

सहजयोगी हृदयात अखंड ज्योती॥


कडवे ५

चरणी ठेवूनी मस्तक मागूनी आशीर्वाद,

जीवन होवो निर्मळ, होवो समाधानी नाद।

सदैव राहो तुझ्या करुणेची छाया,

श्री माताजी, तूच आमची माया॥

श्री माताजी वर आधारित कव्वाली.

 नक्कीच. खाली सहजयोग संस्थापिका परमपूज्य श्री माताजी निर्मला देवी यांच्या जीवनकार्यावर आधारित, भक्तीरसाने ओथंबलेली, कव्वालीच्या ढंगातील एक उत्कृष्ट व भावपूर्ण कव्वाली सादर करीत आहे—


🌸 कव्वाली : “जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार” 🌸

(सारंगी – तबला – हार्मोनियमच्या आलापात)


आलाप :

इश्वर-इसा-अल्ला एकच आहे,

मार्ग वेगळे, ध्येय एक आहे…

मनुष्य जन्माचा अर्थ कळावा,

म्हणून अवतरल्या श्री माताजी आहेत…


मुखडा (कोरस):

जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार,

आई निर्मला माते, तुझा जयजयकार!

हातावर हात ठेवुनी उघडले अंतर्द्वार,

सहजयोगाने बदलले जीवन साकार!


पहिला कडवा:

छिंदवाडात जन्म झाला, भारतमातेची लेक,

स्वातंत्र्यसंग्रामाची होती पुण्यरेषेक,

महात्म्यांच्या संस्कारात वाढली दिव्य चेतना,

बालपणापासून ओळखली आत्मज्ञानाची भावना.


कोरस:

जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार,

आई निर्मला माते, तुझा जयजयकार!


दुसरा कडवा:

ना पैसा, ना यज्ञ, ना मंत्रांचा भार,

सहजसाध्या स्पर्शाने दिला जीवनाचा सार,

सात चक्रांची उघडली दिव्य कमाने,

माथ्यावर वाहू लागली थंड वारे.


(दमदार तालात):

ना गुरुची फी, ना शिष्याचा गर्व,

आईच्या प्रेमात सापडला ईश्वराचा सर्व!


कोरस:

जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार,

आई निर्मला माते, तुझा जयजयकार!


तिसरा कडवा:

युरोप, अमेरिका, आशिया, आफ्रिका फिरल्या,

सत्याच्या शोधात हजारो मैल चालल्या,

रात्रीचा थकवा, दिवसा प्रवचन,

माणसात जागवले आत्म्याचे स्मरण.

आज लाखो योगी जगभर साक्ष देतात,

आईच्या कृपेने विकार हरवतात!


कोरस:

जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार,

आई निर्मला माते, तुझा जयजयकार!


चौथा कडवा:

आजच्या युगात जिथे भोगाचा अंधार,

तिथे सहजयोगाने पेटवला ज्ञानदीप अपार,

मन शांत झाले, बुद्धी निर्मळ झाली,

अध्यात्माची खरी ओळख मिळाली.

धर्म म्हणजे प्रेम, धर्म म्हणजे क्षमा,

हेच शिकवले माते, हीच खरी साधना!


पाचवा कडवा (समारोप):

आजही सूक्ष्मात आईची उपस्थिती,

चैतन्यातून मिळते तिचीच स्फूर्ती,

नतमस्तक होऊनी करतो हीच पुकार,

आई निर्मला माते, स्वीकार आमचा नमस्कार!


अंतिम कोरस (उत्साही):

जागवली कुंडलिनी, दिला आत्मसाक्षात्कार,

सहजयोगाची गंगा वाहिली अपार!

मानवतेसाठी जीवन वाहिले अपार,

जय जय श्री माताजी! जय जय साकार.

अमेय रुचिरा काव्य.

 खाली अमेय देवकर आणि रुचिरा यांच्यावर आधारित एक भावपूर्ण कविता—


पुण्याच्या मातीचा सुगंध घेऊन,

स्वप्नांना पंख देत पुढे चालले,

अमेय–रुचिरा, दोन जीव एक वाट,

साडेचार वर्षांत प्रेम अधिक फुलले.


टोकियोच्या प्रकाशात अनुभव विणले,

दुबईच्या मरिनात संसार रचला,

दमाक हाईट्सच्या शांत घरात,

संस्कारांचा दीप उजळला.


अमेयच्या स्वरांत भजन, जोगवा, कव्वाली,

सहजयोगाची ओळख, ध्यानाची गंगा निराली,

इंजिनिअर बुद्धी, कलाकार हृदय,

सेवेतूनच शोधतो जीवनाचा अर्थ नवा.


रुचिरा—रेषांतून स्वप्ने घडवणारी,

आर्किटेक्टची नजर, आईची माया साठवणारी,

घर सांभाळत, प्रेम जपत,

शांततेतून शक्ती उलगडणारी.


आता पाळण्यात येणार नवे भविष्य,

आनंदाचा सूर, किलबिलते अस्तित्व,

देवकर–गायकवाड कुटुंबांचा अभिमान,

ही जोडी म्हणजे संस्कारांचे सुंदर गाणे महान.

गिरीश आप्पा सुनीता ताई एक काव्य.

 *गिरीश–सुनीता : आयुष्याची सुंदर कविता*


बत्तीस वर्षांपूर्वी बांधली नाती,

विश्वास, प्रेम आणि स्वप्नांच्या गाठी।

मुंढव्याच्या ' मातोश्री' त रुजली प्रेम कहाणी,

गायकवाड नावाशी जोडली पुण्याची शान ही।


मुंढवा आणि गायकवाड — वेगळेच समीकरण,

लोकांच्या मनात घर, हृदयात स्थान।

शिकले, सवरले, उभा केला संसार,

बांधकाम, उद्योग, यशाचा विस्तार।


‘हॉटेल चूल मटण’ची दरवळती ख्याती,

पुण्याभर शाखा, मसालेदार चवीची  नाती।

लोकं गोळा करणारे,

सदैव शुद्ध नीती ,

मुत्सद्दी गिरीश — 

माणुसकीची प्रचिती ।


गार गावात घडले सुनीतेचे बालपण,

दौंडमध्ये शिक्षण, संघर्षाचे वळण।

भीमा नदी ओलांडत, पायात धैर्य घेऊन,

स्वप्नांच्या वाटेवर चालल्या अडथळे झेलून।


अपार कष्टांनी घडवले शिक्षण पूर्ण,

संघर्षातून उमलले व्यक्तिमत्त्व सुगंधी, संपन्न।

घरातली राणी, स्वयंपाकात जादू,

हसतमुख सुनीता — प्रेमाची साधू।


चवीलाही प्रेमाची दिली ओळख,

ताटात वाढले समाधान, सुख।

रुचिरा, दिग्विजय — संस्कारांची देणगी,

आईवडिलांच्या छायेत वाढली दोन सोन्याची फुलं रंगी।


रुचिरा अमेय देवकर — संसारात रमली,

नव्या घरात आनंदाची पालवी फुलली।

दिग्विजय स्वप्न पाहतो आकाशाएवढे,

UPSC, उद्योजकता — ध्येय डोळ्यांत साठले।


अशी ही गोष्ट प्रेमाची, परिश्रमांची शान,

गिरीश–सुनीता म्हणजे एक जिवंत प्रेरणागाथा महान।

नात्यांत गोडवा, आयुष्यात उजेड,

हीच खरी कविता — माणुसकीचा वेध। 🌼

विक्रांत मेघना गझल.

 विक्रांत–मेघना : एक प्रेमगझल.


कसब्याच्या रुबाबात जन्मलेला तो स्वप्नांचा राजपुत्र आहे,

डोळ्यांत जर्मनीचे आकाश, तरी मातीचा दरवळ आहे.


राज्याभिषेकाच्या छत्रासारखा, शिरावर मानाचा मान आहे,

अब्दागिरे नावात इतिहास, स्वाभिमानाचा गंध आहे.


मैत्रीच्या ओळींनी जुळली भेट, नशिबाने टाकले छंद आहे,

फिल्डिंग लावता लावता, प्रेमच पडले मजबूत बंध आहे.


ठाण्याची लाडकी शेंडेफळ, हसण्यात बालपण आहे,

एमबीएची धार हातात, तरी मन अवखळ, निरागस आहे.


कॉन्व्हेंटच्या शिस्तीत वाढलेली, खेळकर तिची चाल आहे,

सहजयोगाच्या शांत स्वरांत, जीवनाचा उजळ ताल आहे.


विक्रांतचा आधार शब्दाविना, मेघनाची साथ सावलीसारखी आहे,

नजरेतून उमलणारे प्रेम, बोलण्यापलीकडचे आहे.


अर्णवच्या तबल्यात सूर, चार भाषांचा साज आहे,

जर्मनीत शिकतानाही, संस्कारांचा आवाज आहे.


अहानाच्या हास्यात उजाडते, सौंदर्याची पहाट आहे,

न शिकवता शिकलेली भाषा, बुद्धीची स्वच्छ वाट आहे.


ध्यानधारणेच्या निःशब्द क्षणी, चौघांची एकच श्वास आहे,

सहजयोगाच्या शांत पंखांनी, उंचावलेला विश्वास आहे.


विक्रांत–मेघना प्रेमकथा ही, काळावर मात करणारी आहे,

अरेंजमध्येही रोमँटिक ठरलेली, नियतीचीच निशाणी आहे.


धन्यवाद,

चॅट जीपीटी.🙏

गरजा विरुद्ध इच्छा, हव्यास.

 *मानवाच्या Needs (गरजा) आणि मानवाच्या Wants (इच्छा/हव्यास) यांतील फरक:*


आजच्या या मोहमायेच्या जगात गरजा आणि इच्छा/हव्यास यातील फरक समजण्याची फार गरज आहे.


अर्थशास्त्र आणि मानसशास्त्र दोन्ही दृष्टीने हा फरक महत्त्वाचा आहे. 

1) Needs (गरजा) म्हणजे काय .

अर्थ :

मानवी जीवन टिकवण्यासाठी व मूलभूत कल्याणासाठी अनिवार्य असलेल्या गोष्टी म्हणजे गरजा.

वैशिष्ट्ये :

जीवनावश्यक असतात,

पूर्ण न झाल्यास जीवन, आरोग्य किंवा विकास धोक्यात येतो,

मर्यादित व तुलनेने स्थिर असतात,

सर्व मानवांमध्ये साधारण सारख्या असतात,

उदाहरणे :

ऑक्सिजन,पाणी, अन्न, वस्त्र, निवारा,

सुरक्षितता,सामाजिक आपुलकी (कुटुंब, समाज),प्रतिष्ठा, आत्मविष्कार. अब्राहम मास्लो या मांडलेली Theory of Needs Hierarchy तुम्ही वाचलेली आहे. या अशा गरजा आहेत ज्याशिवाय माणूस राहू /जगू शकत नाही.


*आता गरजांच्या  विरुद्ध इच्छा/ हव्यास म्हणजे काय* :


2) Wants (इच्छा / हव्यास)म्हणजे काय .

अर्थ :

सुखसोयी,आराम,प्रतिष्ठा किंवा आनंद वाढवण्यासाठी असलेल्या *पण अनिवार्य नसलेल्या गोष्टी* म्हणजे इच्छा/हव्यास.


वैशिष्ट्ये :

जीवनासाठी आवश्यक नाहीत: 

म्हणजे याशिवाय तुम्ही जिवंत राहू शकता.


या व्यक्तीनुसार बदलतात: व्यक्ती तितक्या प्रवृती , एकाच घरातील सदस्यांचा इच्छा,हव्यास कमी,अधिक प्रमाणात वेगवेगळ्या असू शकतात .


अमर्याद व सतत बदलणाऱ्या असतात: मोहमायेला मर्यादा नसते, ' मला हे हवं',' मला ते हवं' , याला काही अंत नाही, बरं तुम्ही हवं ते घेतलं तर थोड्याच दिवसात मार्केट मध्ये काहीतरी नवीन येतं,आता तुम्हाला ते पण पाहिजे असतं. जगभरातल्या उद्योजकांचे हेच तर बिझनेस मॉडेल आहे,उद्योजक उत्पादक आहेत आणि तुम्ही ग्राहक (गिराईक)आहात. तुम्ही कधी मॉल,कॉल,ऑनलाईन ऑर्डर्स,पार्सल, कल्चरचा भाग बनता ते तुम्हालापण कळत नाही.


संस्कृती,उत्पन्न,फॅशन, जाहिरात यांवर अवलंबून असतात:

प्रत्येक राज्याची,देशाची ,खंडाची संस्कृती भिन्न असते. पण आता स्थलांतर,पर्यटन,मिडिया यामुळे मिश्र संस्कृती वाढत आहे. माणूस हा अनुकरणप्रिय असल्यामुळे तो दुसऱ्यांच्या संस्कृतीची पण कॉपी करू लागला आहे.


उत्पन्नाच्या बाबतीत 

दारिद्र्य,गरिबी,मध्यम वर्गीय, उच्च मध्यम वर्गीय, श्रीमंत, अती श्रीमंत असे गट आहेत, या प्रत्येकाला वरच्या श्रेणीतल्या गटाशी बरोबरी,स्पर्धा करायची असते. ते करतायेत त्यात सुख आहे असे प्रत्येक गटाला वाटत आहे आणि माणूस मृगजळाच्या मागे पळत आहे.


फॅशन बद्दल तर काय बोलावे , जगात  दर सेकंदाला एक नवीन फॅशन उदयाला/जन्माला येत आहे. फॅशनचा मोह झाला नाही तर नवलच. तुमच्याकडे बुटापासून सुटापर्यंत आणि ड्रेस पासून साडी पर्यंत सगळ्या गोष्टी असतात तरी नवीन बूट,नवीन सूट ,नवीन ड्रेस,नवीन साडी मार्केटमध्ये किंवा ऑनलाईन दिसली की ते पण तुम्हाला पाहिजे असते आणि गरज नसताना तुम्ही ते  खरेदी करता.


जाहिरातींचा तर सुळसुळाट आहे, होर्डिंग्ज, प्रसार माध्यमे, सोशल मीडिया,ऍमेझॉन,गुगल , ॲप्स , मोबाईल,यांनी मानवाचा मेंदू हायजॅक केला आहे,तुमच्या मेंदूचे अपहरण झाले आहे,त्यांनी तुमचा मेंदू जबरदस्तीने ताब्यात घेतला आहे, तुम्ही,जागेपणी,झोपेत काय पहायचे,

खायचे,प्यायचे, ल्यायचे,घ्यायचे,द्यायचे,रहायचे,फिरायचे,इ.ते हे दुसरेच कोणीतरी ठरवत आहे आणि तुमचा मेंदू तुम्ही जाहिरातदारांकडे गहाण ठेवला आहे. 


उदाहरणे :

महागडे कपडे, गाडी, मोबाईल,एसी, आलिशान घर,ब्रँडेड वस्तू, पर्यटन,

प्रसिद्धी, सामाजिक प्रतिष्ठा,स्पर्धा,इर्षा,पैसा,स्टँडर्ड ऑफ लिव्हिंग, असूया, हाव, इ.


आता हेच 

पहा ,लिहण्यासाठी पेन ही तुमची गरज झाली , दहा रुपये किमतीच्या पेन ने तुमची गरज भागते,पण मार्केट मध्ये पेनचे दहा रुपयांपासून दहा लाख रुपया पर्यंत प्रकार उपलब्ध आहेत. शे,

पाचशे,हजार,लाख रुपयांचा पेन खरेदी करणे ही इच्छा /हव्यास झाला. हेच सर्व प्रकारच्या सेवा, ट्रेड,वस्तू ,उत्पादनांना    लागू आहे.


पूर्वी लोकांचा कल बचतीकडे होता आता खर्चाकडे आहे. पूर्वी दिवाळी दिवाळीतच साजरी व्हायची आता बारा महिने दिवाळी झाली आहे ,जसे काही राजाला दिवाळी माहीतच नाही.


असा आपण गरज नसताना कशा कशाचा हव्यास करतो त्याचा विचार करा.


निष्कर्ष

- गरजा पूर्ण झाल्याशिवाय जीवन शक्य नाही, हे सत्य आहे.

- इच्छा,हव्यास पूर्ण झाल्याने जीवन अधिक सुखकर होते,हेही खरं आहे.

- खरेदी,विक्री हा अर्थशास्त्राचा नियम आहे . पण त्या वस्तू नसल्या तरी जीवन चालू शकते. इच्छा /हव्यास याला किती बळी पडायचे हा खरा प्रश्न आहे.


लेखक : योगीराज देवकर.😊

[© 2026 Yogiraj Deokar]

मास्लो: ५: आत्मविष्कार गरज.

 *मानवाची पाचवी गरज*  वास्तविकीकरणाची गरज: (Self-Actualization):

व्यक्तीची अंतर्गत क्षमता पूर्णत्वास नेणे, सर्जनशीलता, नैतिकता, सत्याचा शोध, स्वतःच स्वतःचा गुरू होणे व स्वतःचे सर्वोत्तम रूप साकार करणे—ही मानवाची सर्वोच्च गरज मानली जाते. 


या पातळीवरील मनुष्य  आपली अंतर्गत क्षमता पूर्णत्वास नेण्यासाठी जगतो. स्वतःचा ठसा उमटवतो ,उदाहरण निर्माण करतो ,महामानव होतो,जीवन सार्थक करतो.


या गरजेची मुख्य वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत—

- स्वतःच्या खऱ्या,अस्सल,मूळ स्वरूपाची ओळख होते  आणि ओळखीचा स्वीकार होतो .

- सर्जनशीलता, नवे विचार,नव्या शक्यता, कलात्मक किंवा बौद्धिक अभिव्यक्ती होते .

- नैतिक मूल्यांशी निष्ठा ठेवली जाते , सत्याचा शोध घेतला जातो, न्यायबुद्धीचा उपयोग केला जातो.

- स्वतःच्या क्षमतांचा समाजहितासाठी उपयोग केला जातो.

- बाह्य ,भौतिक यशापेक्षा आंतरिक समाधान व अर्थपूर्ण जीवन जगतो.


अशी असामान्य माणसे म्हणजे कोण तर जी नव्या शक्यतांना (New possibilities) जन्म देतात. अशा व्यक्ती “मी काय होऊ शकतो?” या प्रश्नाचे उत्तर प्रत्यक्ष जीवनात साकार करत असतात. 


मॅसलो म्हणतो—

“What a man can be, he must be.”

(माणूस जे होऊ शकतो, ते होणे त्याच्यासाठी आवश्यक आहे.)


Self actualization हा शब्द मला प्रचंड आवडतो. सेल्फ म्हणजे स्व, स्वतः . Actualization म्हणजे वास्तविकीकरण . खरे,सत्य ,वास्तविक तुम्ही कसे आहात हे तुम्हाला समजणे किंवा बोध होणे. 


ज्या माणसाला असा बोध होतो त्या माणसाला हा ' शोध ' हा ' बोध ' खरा आहे हे सिद्ध करून दाखवायचे असते. कोणाला ? तर स्वतःलाच.


संपूर्ण जगात अशा या उच्च गरजेपर्यंत  किती टक्के लोक पोहोचतात? असा प्रश्न मला पडला होता.


याबाबत अचूक सांख्यिक टक्केवारी उपलब्ध नाही, कारण स्व वास्तविकीकरण, ( Self-Actualization) ,  आत्मविष्कार , ( Self-realization), हे मोजता येणारे भौतिक यश नसून एक वास्तविक ,मानसिक, आध्यात्मिक,  अवस्था आहे.

तरीही मॅसलो व नंतरच्या मानसशास्त्रज्ञांच्या अभ्यासानुसार—

अंदाजे १% ते २% लोकच खऱ्या अर्थाने वास्तविकीकरण गरजेच्या उच्चतम टप्प्यापर्यंत पोहोचतात. २०२५ पर्यंत जगाची लोकसंख्या आहे ८१० कोटी (यातली भारतात १४० कोटी आहे .)म्हणजे जगात आत्मविष्कार झालेले लोक आहेत किमान ८ कोटी १० लाख  ते कमाल १६ कोटी २० लाख. खरंतर हेच ते लोक आहेत जे हे जग माध्यम बनून चालवित आहेत. यात बियाण्याचा वाण शोधलेला शेतकरी असू शकतो, ठिबक सिंचनचा शोधकर्ता असू शकतो,महिलांसाठी शिक्षणाची द्वारे उघडणारी सावित्रीबाई आहे, कवियत्री बहिणाबाई आहे ,रामदास,तुकोबा, ज्ञानदेव आहेत , ज्ञानेश्वरीचा अनुवाद करणारे गो नी दांडेकर आहेत , लोकांना आध्यात्मिक मार्ग दाखविणाऱ्या श्री माताजी निर्मला देवी आहेत ,लोकांना पारतंत्र्यातून स्वातंत्र्यात आणणारे महात्मा गांधी आहेत , पराक्रमी सैनिक आहेत....खेळाडू, समाजसेवक  अशी अनेक उदाहरणे देता येतील.


बहुसंख्य लोक पहिल्या चार गरजांमध्येच अडकलेले राहतात आणि त्यातही कमी प्रतीच्या प्रतिष्ठे पर्यंतचे जीवन जगतात ,म्हणजे खरंतर साडेतीन गरजा ...

याचे कारण म्हणजे—

आर्थिक अस्थिरता, सामाजिक दबाव, भीती, असुरक्षितता, अज्ञान , आणि स्वतःकडे पाहण्याची सखोल तयारी यांचा अभाव.


जे लोक " मी कोण आहे?" " मी काय आहे?" "माणूस म्हणून जन्माला येण्याचा अर्थ काय आहे?" " अशी कोणती महाशक्ती आहे जी पंच महाभूतांना चालविते , मला पण त्या शक्तीशी जोडले जाता येईल का ?" "  मला जे मिळाले आहे मग ते ज्ञान,ताकद,संपत्ती,सत्ता, प्रज्ञा, काहीही असेल ( तन,मन,धन ) त्याचा इतरांसाठी कसा वापर करता येऊ शकतो?" याचा शोध घेतात आणि तसे वागतात. ते खरं समाधान हे ' आत' आहे हे ओळखतात ते जास्त प्रतीच्या प्रतिष्ठेकडे प्रवास करतात. केवळ असेच लोक गरजेच्या पाचव्या उच्चतम गरजेकडे जातात.


थोडक्यात निष्कर्ष:

वास्तविकीकरण, आत्मविष्कार,आत्मसाक्षात्कार ही माणसाच्या जीवनाची उच्चतम शक्यता आहे; ती दुर्मीळ असली तरी अशक्य नाही. योग्य परिस्थिती, आत्मचिंतन, मूल्यनिष्ठा ,विचारविवेक, आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे व्यक्ती या अवस्थेकडे वाटचाल करू शकते.


योगीराज देवकर.😊

मास्लो:४: प्रतिष्ठा/आत्मसन्मान गरज.

 *मानवाची चौथी गरज* :

अब्राहम मास्लो (Abraham Maslow) यांनी *प्रतिष्ठा / आत्मसन्मानाची गरज* (Esteem Needs) ही मानवी गरजांची चौथी पातळी मानली आहे.

स्वतःबद्दल आदर,आत्मविश्वास,यशाची जाणीव,इतरांकडून मानसन्मान व प्रतिष्ठा मिळण्याची गरज.


*प्रतिष्ठा / आत्मसन्मानाची गरज:* (Esteem Needs):

माणसाला फक्त जगणे पुरेसे नसते;

त्याला स्वतःबद्दल आदर वाटावा,

आणि इतरांकडून मान्यता मिळावी अशी तीव्र गरज असते. आपण माननीय असावे,सन्माननीय असावे ही माणसाची मानसिक गरज आहे.हीच गरज म्हणजे प्रतिष्ठेची / आत्मसन्मानाची गरज.


या गरजेचे त्यांनी दोन स्तर सांगितले आहेत आणि त्यांना समजावण्यासाठी त्यांनी Deficit Needs (*अभावजन्य गरजा*) व Being Needs (*अस्तित्वजन्य गरजा*) ही संकल्पना वापरली आहे.


*कमी प्रतीची प्रतिष्ठा*; (Lower Esteem Needs):

याला मास्लोने Deficit Need (अभावजन्य गरज) असे म्हटले आहे.

त्याचे स्वरूप असे असते  :

माणसाला इतरांकडून मान्यता मिळावी, मान सन्मान व्हावा , प्रसिद्धी मिळावी, पद, प्रतिष्ठा लाभावी ,लोकांनी आपले कौतुक करावे,समाजात आपले स्थान, ओळख निर्माण व्हावी असे वाटते .


*या कमी प्रतीच्या प्रतिष्ठेची वैशिष्ट्ये :*

ही गरज बाह्य घटकांवर अवलंबून असते,

इतरांनी मान- सन्मान दिला नाही तर आत्मविश्वास ढासळतो,

ही गरज अपूर्ण राहिली तर  अभाव,असुरक्षितता, न्यूनगंड ,अपराधीपणा निर्माण होतो,

म्हणून याला Deficit Need म्हणतात —

कारण काहीतरी कमी आहे, ती कमतरता भरून काढण्यासाठी माणूस धडपडतो.

उदाहरण :

“लोक मला मान देत नाहीत.”,

“माझे कौतुक झाले नाही.”,

“माझे पद कमी आहे.”

"माझ्या शब्दाला किंमत नाही."


*जास्त प्रतीची प्रतिष्ठा*; (Higher Esteem Needs):

याला मास्लोने Being Need (अस्तित्वजन्य गरज) असे म्हटले आहे.


याचे स्वरूप असे असते  :

स्वतःबद्दल आत्मसन्मान,

स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास,स्वावलंबन,

अंतःप्रेरणेवर आधारित समाधान,स्वतःच्या तत्वांची, मूल्यांची जाणीव असणे.


*या जास्त प्रतीच्या प्रतिष्ठेची वैशिष्ट्ये* :

ही गरज आतून उत्पन्न होते,इतरांच्या मतावर अवलंबून नसते,मान- सन्मान नाही मिळाला तरी व्यक्ती स्थिर,तटस्थ व  संतुलित राहते,

आत्मविश्वास व शांती निर्माण होते,

म्हणून याला Being Need म्हणतात —

कारण व्यक्ती आपण जे आहोत त्यातच पूर्णत्व अनुभवते.


उदाहरण :

“मी योग्य प्रयत्न केले, तेवढे मला पुरेसे आहे”,

“लोक मान देओ वा न देओ, माझा आत्मसन्मान स्थिर आहे”.


मास्लोचा सूक्ष्म संदेश,

मास्लो म्हणतो —

" खरी आत्मसन्मानाची पातळी तेव्हाच येते,

जेव्हा माणूस Deficit Need मधून Being Need कडे प्रवास करतो."

म्हणजेच,

"बाह्य प्रतिष्ठेपासून अंतर्गत आत्मसन्मानाकडे जाणे

ही मानवी विकासाची खरी दिशा आहे. खरा आनंद,खरं समाधान आतमध्ये आहे,बाहेर नाही."

 

असे लोक आत्मशोध, आत्मप्रकाश, आत्मसाक्षात्कारच्या दिशेने प्रवास करतात.


योगीराज देवकर.


क्रमशः

Thursday, 15 January 2026

मास्लो : ३: प्रेम/ आपुलकीच्या गरजा.

 *मानवाची तिसरी गरज* : 

सामाजिक/प्रेम/आपुलकीच्या गरजा: (Love and Belongingness Needs):


अब्राहम मॅस्लो यांच्या Theory of Needs Hierarchy च्या उतरंडी मधील ही तिसरी गरज आहे.


कुटुंब,नातेवाईक,मित्र, सहकारी, हितचिंतक,लोकसंग्रह, प्रेम,आपुलकीने सामाजिक स्वीकार—समूहाशी नाते जोडण्याची मानवी गरज या स्तरात येते.


मुळातच माणूस हा कुटुंबप्रिय,समाजप्रिय,समूहप्रिय प्राणी आहे.मानवाला  इतरांशी नाते जोडण्याची, प्रेम देण्याची व मिळवण्याची आणि समूहाचा भाग असल्याची तीव्र गरज असते. मानवाला सामूहिकता आवडते.


या स्तरात कुटुंबातील जिव्हाळा,नातेवाईकांशी खुलेपणाचे,प्रेमाचे संबंध, मित्रमैत्रिणींची संगत, दाम्पत्यातील प्रेम, सामाजिक सहभाग, तसेच समाजाकडून स्वीकार मिळणे यांचा समावेश होतो. व्यक्तीला “मी एकटा नाही, मी कोणाचा तरी आहे” " मी कशाचातरी भाग आहे " अशी भावनिक खात्री मिळणे ही या गरजेची मध्यवर्ती बाब आहे. म्हणूनच मानवाला  मित्रांचा ग्रुप असणे, नातेवाईकांच्या सुख दुःखात सहभागी होणे, टीम,गटात काम करायला आणि एकत्रित रिझल्ट्स निर्माण करायला आवडणे,नेतृत्व करणे,गणपती/ महिला/महाराष्ट्र मंडळ, औद्योगिक/कामगार/अधिकारी/सामाजिक/संघटना, राजकीय पक्ष,धार्मिक पंथ,असा कशाचातरी भाग असणे आवडते.आपण कोणत्यातरी गटाचा,विचारसरणीचा,प्रवाहाचा ,पंथाचा भाग आहोत ही बाब माणसाला प्रेम आणि आपुलकीची भावना देते.


प्रेम हा जीवनाचा पाया आहे. तुम्ही प्रेमळ असाल तर माणसे जोडता आणि दुष्ट असाल तर माणसे तोडता. म्हणूनच

प्रेमळ,दयाळू,करुणामय,उदार,माणसे सर्वांना आवडतात. दुष्ट माणसे खड्यासारखी बाहेर फेकली जातात.


या गरजा समाधानकारकरीत्या पूर्ण झाल्यास मानसिक स्थैर्य, भावनिक संतुलन आणि आत्मविश्वास वाढतो. त्यामुळे सामाजिक व आपुलकीच्या गरजा मानवी जीवनातील भावनिक आरोग्याचा कणा मानल्या जातात.

परंतु या गरजा अपूर्ण राहिल्यास व्यक्तीमध्ये एकाकीपणा, ताणतणाव , नैराश्य, असुरक्षितता किंवा समाजापासून दुरावलेपण निर्माण होऊ शकतो.


योगीराज देवकर.

क्रमशः

मास्लो : २ :सुरक्षिततेच्या गरजा .

 *मानवाची दुसरी गरज* :

सुरक्षिततेच्या गरजा: (Safety Needs):

अब्राहम मॅस्लोच्या Theory of Needs Hierarchy मधील ही दुसरी गरज आहे.

शारीरिक व मानसिक सुरक्षितता, स्थैर्य, नोकरीची खात्री, आरोग्य, कायदा व सुव्यवस्था इ. या गरजा पूर्ण झाल्यावर व्यक्तीला भविष्याबद्दल सुरक्षिततेची भावना मिळते.


पृथ्वीवर जीव निर्माण झाल्यापासूनच बहुतेक प्राणी,पक्षी एकमेकांपासून असुरक्षित आहेत.कारण ते एकमेकांवर अवलंबून राहून किंवा एकमेकांची शिकार करूनच जगत आले आहेत. आपण सुरक्षित कसे रहायचे हे मानवाला सर्व प्राण्यांच्या तुलनेत आधी उमगले असावे. यातूनच त्याची सुरक्षिततेची गरज मोठी होत गेली असावी .या पृथ्वीतलावरचा माणूस हा असा एकच प्राणी असेल ज्याने सगळ्या प्राणी ,पक्षांना असुरक्षित करून ठेवले आहे.

*आज माणूस, प्राणी आणि पक्षापासून सुरक्षित आहे पण सर्वात जास्त  माणसापासूनच असुरक्षित झाला आहे.*

चोऱ्या माऱ्या,दरोडे, सायबर क्राईम,खून,बलात्कार, मुला,मुलींची तस्करी,अघोरी कृत्य,अतिक्रमण,राजकारण,घुसखोरी,आतंकवाद,भ्रष्टाचार,युद्ध,राक्षसी महत्त्वाकांक्षा, इ. ऐकले,वाचले,पाहिले की,असे वाटते आज माणूसच माणसापासून असुरक्षित आहे.


आपला वर्तमान आणि भविष्य सुरक्षित रहावे असे प्रत्येकाला वाटते. जगभर इन्शुरन्स, लाइफ इन्शुरन्सचा बिझनेस यामुळेच फोफावला आहे. प्रत्येकाला पाहजे आहे पर्सनल स्पेस, सुदृढ शरीर, खात्रीचा जॉब किंवा व्यवसाय, स्थैर्य ,उत्तम आरोग्य, लहान मुले आणि महिलांची सुरक्षितता,  कायद्याचे संरक्षण आणि सुशासन.


शारीरिक,मानसिक सुरक्षेसाठी घर, घराला दार आणि लॉक,वॉचमन, सिक्युरिटी सर्विसेस, सीसी टीव्ही कॅमेरा,बँक, आर्थिक गुंतवणूक, जिम, अपघातापासून सुरक्षा, इ. असे शेकडो व्यवसाय केवळ माणसाच्या या सुरक्षिततेच्या गरजेतून निर्माण झाले आहेत.


एकदाका या गरजा पूर्ण झाल्या की,मनुष्य पुढच्या गरजेकडे मार्गाक्रमण करतो.

मास्लो : १:प्राथमिक गरजा .

 *माणसाच्या गरजा ...*


मॅसलोची गरजांची श्रेणी (Maslow’s Hierarchy of Needs) ही मानसशास्त्रज्ञ अब्राहम मॅसलो (Abraham Maslow) यांनी मांडलेली मानवी गरजांच्या प्रेरणांची शास्त्रीय संकल्पना आहे. या सिद्धांतानुसार माणसाच्या गरजा ठरावीक क्रमाने विकसित होतात व खालच्या पातळीच्या गरजा पूर्ण झाल्यावरच वरच्या पातळीच्या गरजा प्रभावी ठरतात. काहीजणांच्या बाबतीत हा क्रम बदलू पण शकतो.


*मानवाची पहिली गरज*:

शारीरिक गरजा: (Physiological Needs):

या प्राथमिक ,मूलभूत आणि जैविक गरजा आहेत—ऑक्सिजन,पाणी,अन्न,निवारा, झोप, योग्य तापमान, सेक्स ,इ. जीवन टिकवण्यासाठी या गरजा अत्यावश्यक आहेत.या प्राथमिक बाबींशिवाय माणूस जिवंत राहूच शकत नाही.


यातले ऑक्सिजन,पाणी,योग्य तापमान या बाबी निसर्गानेच मुबलक उपलब्ध केल्या आहेत. जंगले,नद्या,समुद्र,जमीन यामुळे मुबलक अन्न पण उपलब्ध आहे. *अन्न उपलब्ध करण्यात शेती आणि शेतकरी अत्यंत महत्वाचा घटक आहे हे ही यानिमित्ताने लक्षात घ्यावे.* उद्योजक ऑक्सिजन,पाणी , कच्च्या मालापासून पेय,अन्नपदार्थ निर्माण करीत आहेत. पृथ्वीचे आपण मानावे तितके आभार कमीच पडतील. पृथ्वी एक्सेसच्या भोवती फिरते आहे त्यामुळे  दिवस आणि रात्र अनुभवता येत आहे.यामुळे मानवाची झोपेची नैसर्गिक सोयच झाली आहे. दिवसा काम करा,रात्री झोपा आणि संतुलित रहा.  पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत आहे त्यामुळे ऋतुचक्र तयार झाले आहे. प्लॅटिनम,हिरे,माणिक,मोती,सोने,चांदी,लोखंड, अल्युमिनियम,तांबे,ऑईल,गॅस,पेट्रोल,डिझेल, सिमेंट, सर्व काही या पृथ्वीनेच दिलेले आहे. सेक्स जीवन टिकवण्यासाठी आणि मानवी वंश वाढवण्यासाठी आवश्यक आहे.


एकदा का या प्राथमिक गरजा पूर्ण झाल्या की,माणूस पुढच्या गरजांच्या श्रेणीच्या मागे लागतो.

आठवी सवय : आपला आतला आवाज शोधा.

 सवय आठ :

*"आपला आतला आवाज शोधा आणि इतरांना त्यांचा आतला आवाज शोधण्यासाठी प्रेरित करा!"*


स्टीफन कोवी यांचे "द 8th हॅबिट: फ्रॉम इफेक्टिव्हनेस टू ग्रेटनेस" हे पुस्तक आपल्याला आपले जीवन अधिक महान आणि समृद्ध बनवण्यासाठी मार्गदर्शन करते. आठवी सवय म्हणजे "आपला आतला  आवाज शोधा आणि इतरांना त्यांचा आतला आवाज शोधण्यास प्रेरित करा ! ".

Stephen Covey  या लेखकाची अनेक प्रसिद्ध पुस्तके आहेत. त्यातील 'Seven habbits of highly effective people'  आणि 'Eighth  habbit from

effectivness to greatness' ही मी वाचलेली आणि आवडलेली पुस्तके. 


*आठव्या सवयाचे मुख्य बिंदू:*


- आपला आतला आवाज शोधणे म्हणजे आपल्या अद्वितीय शक्ती, प्रतिभा आणि मूल्ये ओळखणे.

- आपला आतला आवाज हा एक प्रकारे आत्मशोध, आत्मप्रकाश, आत्मसाक्षात्कार,Self  realization,  Self actualization,  होय.

- खरे तुम्ही,अस्सल तुम्ही ,कसे आहात ?  ते ओळखणे आणि स्वतःची जी ओळख  लक्षात आली आहे ती सिद्ध करण्यासाठी स्वतःशी स्पर्धा करणे.

- स्वतःच्या अस्तित्वात असण्याचे कारण स्वतःच्या आणि  इतरांच्या दृष्टिकोनातून पाहणे , आयुष्यात इतरांसाठी असं काहीतरी करणे ज्यायोगे तुम्ही वारसा निर्माण कराल.

- इतरांना त्यांचा आतला आवाज शोधण्यास प्रेरित करणे म्हणजे त्यांना त्यांच्या पूर्ण क्षमतेसाठी सक्षम करणे. त्यांना त्यांची ओळख होण्यास सहाय्यभूत ठरणे.

- ही सवय आपल्याला अधिक महान आणि समृद्ध बनून पूर्णत्वास नेहते .


*आठव्या सवयाचे फायदे:*


- आपले जीवन अधिक अर्थपूर्ण आणि उद्देशपूर्ण बनते.

- आपले संबंध अधिक मजबूत आणि प्रेरणादायी होतात.

- आपल्याला आपल्या कामात अधिक आनंद आणि संतुष्टी मिळते.

- तुमचा ,तुमच्या घराण्याचा वारसा निर्माण होतो.


स्टीफन कोवी यांनी पुस्तकात अधोरेखित केलेली ही सवय आपल्याला आपले जीवन अधिक प्रभावी आणि महान बनवण्यासाठी प्रेरित करते.😊

योगीराज देवकर.

सवय सात : हत्यार धारदार करा,संतुलन सर्वोत्तम असते.

 सवय सात :

*हत्यार धारदार  करा, संतुलन सर्वोत्तम असते !*


स्टीफन कोवी यांच्या "द सेवन हॅबिट्स ऑफ हायली इफेक्टिव्ह पीपल" पुस्तकातील एक प्रसिद्ध विचार आहे, "सॉ तेज करा". याचा अर्थ असा की, जीवनात जी आयुधे वापरावी लागतात ती तीक्ष्ण करा, संतुलित करा.

आपल्याला आपल्या जीवनातील चार  आयामांमध्ये संतुलन राखणे आवश्यक आहे: शारीरिक, मानसिक, भावनिक आणि आत्मिक.


हत्यारे धारदार करण्याचे फायदे:

- आपले जीवन अधिक प्रभावी होते.

- आपल्याला अधिक ऊर्जा आणि प्रेरणा मिळते.

- आपले संबंध मजबूत होतात.

- आपल्याला अधिक आत्मविश्वास मिळतो.


*हत्यारे संतुलित करण्याचे आयाम:*

- *शारीरिक*: नियमित व्यायाम, पौष्टिक आहार आणि पुरेशी झोप.

- *मानसिक*: वाचन, लेखन आणि नवीन कौशल्ये शिकणे.

- *भावनिक*: संबंध मजबूत करणे,शुद्ध इच्छा बाळगणे,आत्मविश्वास वाढवणे आणि ताण तणाव व्यवस्थापन.

- *आत्मिक*: ध्यान, योग आणि जीवनाचा उद्देश शोधणे. तुमचे अस्तिवात असण्याचे प्रयोजन काय आहे ते शोधणे आणि तसे वागणे.


हत्यार धारदार करण्याचा प्रयत्न करा आणि आपले जीवन अधिक प्रभावी बनवा! 😊

सवय सहा : सिनर्जी : एकत्रितपणे अधिक चांगले

 सवय सहा :

*सिनर्जी: एकत्रितपणे अधिक चांगले!*


स्टीफन कोवी यांच्या "द सेवन हॅबिट्स ऑफ हायली इफेक्टिव्ह पीपल" पुस्तकातील एक प्रसिद्ध विचार आहे, "सिनर्जी: एकत्रितपणे अधिक चांगले!". याचा अर्थ असा की जेव्हा दोन किंवा अधिक लोक एकत्रितपणे काम करतात, तेव्हा ते एकत्रितपणे अधिक चांगले परिणाम प्राप्त करू शकतात.


सिनर्जी म्हणजे सहकार्य आणि एकत्रित प्रयत्नाने मिळणारे परिणाम जे वैयक्तिक प्रयत्नांपेक्षा अधिक चांगले असतात. हे विविधता आणि परस्पर आदरावर आधारित असते .


*सिनर्जीचे फायदे:*


- अधिक चांगले निर्णय घेता येतात.

- विविधता आणि नवोपक्रम वाढतो.

- संबंध मजबूत होतात.

- अधिक चांगले परिणाम मिळतात.

- एकांडा शिलेदार बनू नका, समूहितकेचे महत्व जाणा .


तर, आजपासूनच सिनर्जीचा अभ्यास करा आणि एकत्रितपणे अधिक चांगले परिणाम प्राप्त करा!😊

सवय पाच : प्रथम समजून घ्या,नंतर समजावून सांगा.

 सवय पाच :

*प्रथम समजून घ्या, नंतर समजावून सांगा!*


स्टीफन कोवी यांच्या "द सेवन  हॅबिट्स ऑफ हायली इफेक्टिव्ह पीपल" या पुस्तकातील एक प्रसिद्ध विचार आहे, "प्रथम समजून घ्या, नंतर समजावून सांगा". याचा अर्थ असा की आपल्याला दुसऱ्याचे म्हणणे समजून घेण्यासाठी प्रथम प्रयत्न करावा, नंतर आपले म्हणणे सांगावे.


हे एक शक्तिशाली विचार आहे जो आपल्याला अधिक प्रभावी संवादक बनण्यास मदत करू शकतो. जेव्हा आपण प्रथम समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा आपल्याला दुसऱ्याच्या दृष्टिकोनाची कदर होते आणि आपले संबंध मजबूत होतात.


*प्रथम समजून घेण्याचे फायदे:*


- आपले संबंध मजबूत होतात.

- आपल्याला अधिक माहिती मिळते.

- आपल्याला अधिक चांगले निर्णय घेता येतात.

- आपल्याला अधिक आत्मविश्वास मिळतो.

- आपल्या एक तोंड आणि दोन कान दिले आहेत ते एकपट बोलायला आणि दुप्पट ऐकायला दिले आहेत.


तर, आजपासूनच प्रथम समजून घेण्याचा प्रयत्न करा आणि आपले जीवन अधिक प्रभावी बनवा! 😊

सवय चार : तुम्ही जिंका ,दुसऱ्यांना जिंकू द्या असा विचार करा,सर्वांचा फायदा होईल.

 सवय चार :

*तुम्ही जिंका ,दुसऱ्यांना जिंकू द्या असा  विचार करा,  सर्वांचा फायदा होईल!*


जीवनात आपल्याला अनेक परिस्थितींमध्ये जिंकण्याची इच्छा असते, पण जिंकणे म्हणजे दुसऱ्याला हरवणे असे नसते. खरे जिंकणे म्हणजे सर्वांना फायदा होईल असे समाधानकारक परिणाम मिळवणे.


"तुम्ही जिंका,इतरांना  जिंकू द्या, यामुळे सर्वांना  फायदा होईल!" हा विचार आपल्याला सहकार्य आणि परस्पर फायदा घेण्यास प्रोत्साहित करतो. जेव्हा आपण सर्वांना जिंकू देतो, तेव्हा आपल्याही फायदा होतो आणि संबंध मजबूत होतात.


सर्वांना जिंकू देण्याचे फायदे:


- आपले संबंध मजबूत होतात.

- सर्वांच्या आयुष्यात Win-Win ,Ok-Ok सहकार्याची भावना वाढते.

- आपल्याला अधिक आनंद मिळतो.

- आपल्याला अधिक आत्मविश्वास मिळतो.

- आपल्याला जीवनात अधिक संतुलन मिळते.


तर, आजपासूनच तुम्ही जिंका आणि सर्वांना जिंकू देण्याचा प्रयत्न करा! 😊

सवय तीन : पहिल्यांदा महत्वाच्या कामांना प्राधान्य द्या. काम पाहिले,मजा नंतर.

 सवय तीन :

*पहिल्यांदा महत्वाच्या कामांना प्राधान्य द्या. काम पहिले, मजा नंतर!*


जीवनात आपल्याला अनेक कामे करायची असतात, पण सर्व कामे एकाच वेळी करणे शक्य नसते. त्यामुळे महत्वाच्या कामांना प्राधान्य देणे अत्यंत आवश्यक आहे.


"पहिल्यांदा महत्वाच्या कामांना प्राधान्य द्या. काम पहिले, मजा नंतर !" हा विचार आपल्याला आपल्या कामांना व्यवस्थितपणे व्यवस्थापित करण्यास प्रोत्साहित करतो. जेव्हा आपले महत्वाचे काम पूर्ण होते, तेव्हा आपल्याला मजा करण्यास अधिक आनंद मिळतो.


काम पहिले, मजा नंतर ठेवल्याने आपल्याला अनेक फायदे होतात:


- आपले काम व्यवस्थितपणे होते.

- जीवनात प्राधान्य कशाला द्यायचे ते समजते.

- आपल्याला ताण कमी जाणवतो.

- आपल्याला अधिक आत्मविश्वास मिळतो.

- आपल्याला जीवनात वर्क - लाइफ संतुलन मिळते.


तर, आजपासूनच आपल्या कामांना व्यवस्थितपणे व्यवस्थापित करण्याचा प्रयत्न करा! 😊

सवय दोन: अंतिम लक्ष लक्षात ठेवा,योजना तयार करा.

 सवय दोन :

*अंतिम लक्ष्य लक्षात ठेवा, योजना तयार करा!*


जीवनात काहीही करायचे असेल तर त्याचे अंतिम लक्ष्य काय आहे हे ठरवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपल्याला आपले लक्ष्य माहित असते, तेव्हा आपल्याला त्यासाठी योजना तयार करणे सोपे जाते.


"अंतिम लक्ष्य लक्षात ठेवा, योजना तयार करा !" हा विचार आपल्याला आपल्या लक्ष्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यास आणि त्यासाठी आवश्यक असलेल्या पायऱ्यांची  योजना तयार करण्यास प्रोत्साहित करतो.


अंतिम लक्ष्य लक्षात ठेवण्याचे फायदे:


- आपले लक्ष्य स्पष्ट होते.

- आपल्याला दिशा मिळते.

- आपल्याला प्रेरणा मिळते.

- विचार आणि कृतीत समानता येते.

- आपल्याला आपल्या वेळेचा सदुपयोग करण्यास मदत होते.


तर, आजपासूनच आपले अंतिम लक्ष्य लक्षात ठेवा आणि त्यासाठी योजना तयार करा! 😊

सवय एक : सकारात्मक रहा,तुम्हीच आहात जबाबदार

 सवय एक :

*सकारात्मक रहा, तुम्हीच आहात (Incharge)जबाबदार !*


जीवनात सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवणे हे एक शक्तिशाली हत्यार आहे. जेव्हा आपण सकारात्मक असतो, तेव्हा आपल्याला आव्हानांचा सामना करण्याची ताकद मिळते. आपण आपल्या विचारांवर नियंत्रण ठेवू शकतो आणि आपल्या जीवनाला आकार देऊ शकतो.


"सकारात्मक रहा, तुम्हीच  आहात जबाबदार ! " हा विचार आपल्याला आपल्या जीवनाची मालकी घेण्यास प्रोत्साहित करतो. आपण आपल्या परिस्थितीचे शिकार नाही, तर आपल्या परिस्थितीचे निर्माते आहोत.


सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवल्याने आपल्याला अनेक फायदे होतात:


- आपले मानसिक आणि शारीरिक स्वास्थ्य सुधारते.

- आपले संबंध मजबूत होतात.

- आपले काम अधिक प्रभावी होते.

- आपल्याला जीवनात अधिक आनंद मिळतो.


तर, आजपासूनच सकारात्मक राहण्याचा प्रयत्न करा. तुम्हीच आहात तुमच्या  जीवनास  जबाबदार ! 😊