चार वेद आणि सहजयोग

चार वेद- थोडक्यात सोपी ओळख आणि वेद व सहजयोग संबंध.

वेद म्हणजे “ज्ञान” (संस्कृत: विद् = जाणणे).

वेद हे मानवजातीचे सर्वात प्राचीन आध्यात्मिक ग्रंथ मानले जातात.

चार वेद आहेत:

१)ऋग्वेद

२)यजुर्वेद

३)सामवेद

४)अथर्ववेद

१) ऋग्वेद (Rigveda)

हा सर्वात प्राचीन वेद आहे.

याचा मुख्य विषय आहे :

-देवतांची स्तुती (इंद्र, -अग्नी, वरुण,इ.).

-सृष्टीचे रहस्य.

-जीवन आणि निसर्ग.

स्वरूप:

१० मंडल (chapters),

सुमारे १०,५८० मंत्र.

वैशिष्ट्य:

“ज्ञान आणि काव्य” यांचा संगम,

आध्यात्मिक विचारांची सुरुवात इथून होते.

उदाहरण:

“एकं सत् विप्रा बहुधा वदन्ति”

(सत्य एक आहे, पण ज्ञानी त्याला अनेक नावांनी ओळखतात.)

२) यजुर्वेद (Yajurveda)

हा कर्मकांड आणि यज्ञांचा वेद आहे.

याचा मुख्य विषय आहे:

-यज्ञ कसे करावे?

-विधी, नियम, मंत्र.

याचे दोन प्रकार आहेत :

१)शुक्ल यजुर्वेद (स्पष्ट, व्यवस्थित).

२)कृष्ण यजुर्वेद (मिश्र स्वरूप).

वैशिष्ट्य:

“कर्मयोग” ची पायाभरणी

कृतीतून शुद्धी.

साधा अर्थ: “योग्य कृती म्हणजेच पूजा.”

३) सामवेद (Samaveda)

हा  संगीताचा वेद आहे.

याचा मुख्य विषय आहे :

-मंत्रांचे “गायन”

-संगीताच्या स्वरात उपासना.

वैशिष्ट्य:

भारतीय संगीताची मुळे इथे या वेदात आहेत.

बहुतेक मंत्र ऋग्वेदातून घेतलेले आहेत.

साधा अर्थ: “भक्ती + संगीत = आत्मानुभव.”

४) अथर्ववेद (Atharvaveda)

हा जीवनोपयोगी वेद आहे.

मुख्य विषय:

-आरोग्य, औषध.

-गृहजीवन, समाज.

-मन, ऊर्जा, संरक्षण.

वैशिष्ट्य:

सर्वसामान्य माणसाच्या जीवनाशी संबंधित

आध्यात्मिक + व्यावहारिक ज्ञान.

साधा अर्थ: “दैनंदिन जीवनात आध्यात्म महत्वाचे आहे .”

प्रत्येक वेदात वेदाचे चार भाग आहेत.

प्रत्येक वेद चार स्तरांमध्ये समजला जातो:

१) संहिता-

मंत्र आणि स्तोत्रे.

२) ब्राह्मण-

विधी आणि यज्ञांचे स्पष्टीकरण.

३) आरण्यक-

ध्यान आणि अंतर्मुखता.

४) उपनिषद-

“मी कोण आहे?” याचे उत्तर

आत्मा आणि ब्रह्म यांचे ज्ञान.

वेदांचा मुख्य संदेश (सार)-

१. सत्य एक आहे.

२. आत्मा अमर आहे.

३. कर्म महत्वाचे आहे.

४. ज्ञान आणि ध्यान आवश्यक आहे.

५. “तत्त्वमसि” – तूच परमसत्य आहेस.

शेवटचा सार

ऋग्वेद = ज्ञान

यजुर्वेद = कर्म

सामवेद = भक्ति

अथर्ववेद = जीवन

आणि हे चार मिळून:  “पूर्ण जीवनाचा आध्यात्मिक अर्थ ” तयार करतात.

सहजयोग्यांसाठी महत्वाचे -

*वेद आणि सहजयोग – यामधील मूलभूत संबंध काय आहे.*

वेद हे “सिद्धांत” (Theory) आहेत.

तर सहजयोग हा “अनुभव” (Experience) आहे.

म्हणजेच: वेद सांगतात काय आहे.

आणि सहजयोग दाखवतो ते कसे अनुभवायचे.

१) वेदांतील “आत्मज्ञान” आणि सहजयोगातील " आत्मसाक्षात्कार "

वेदांचा मुख्य प्रश्न आहे: “मी कोण आहे?” (कोहं?)

याचे उत्तर उपनिषदांत दिले आहे ते खालीलप्रमाणे :  “तत्त्वमसि” – तूच ते परमसत्य आहेस.

सहजयोगात: आपण “Self Realization” (आत्मसाक्षात्कार) अनुभवतो.

कुंडलिनी जागृतीमुळे “मी आत्मा आहे.” याची जाणीव होते.

म्हणजेच : वेदांचे ज्ञानाचा सहजयोगात प्रत्यक्ष अनुभव येतो .

२) वेद आणि कुंडलिनी शक्ती.

वेदांमध्ये “आदिशक्ति” किंवा “दिव्य ऊर्जा” याचा उल्लेख आहे.

उदाहरण:

ऋग्वेदात “शक्ति” आणि “अग्नि” यांचा उल्लेख आहे.

सहजयोगात: हीच शक्ति = कुंडलिनी जी मणक्याच्या तळाशी सुप्त अस्वस्थेत असते.

कुंडलिनी जागृती झाल्यावर:

चैतन्य लहरींचा (vibrations) अनुभव येतो.

चक्र शुद्ध होतात.

आत्मसाक्षात्कार होतो.

३) सामवेद आणि ध्यान-

सामवेद म्हणतो:  संगीत आणि स्वरातून ईश्वराशी एकरूप व्हा.

सहजयोगात: भारतीय शास्त्रीय संगीत, भजन, नाद, संतुलन,चैतन्य आहे.

ध्यानात “अनाहत नादचा” अनुभव येतो.

म्हणजे: सामवेद = भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या  माध्यमातून ध्यानाचा अनुभव घेणे.

४) यज्ञ आणि सहजयोग-

यजुर्वेदात: यज्ञ म्हणजे शुद्धीकरण प्रक्रिया

सहजयोगात:

हवन विधी केला जातो .

“अंतर्गत यज्ञ” (Inner purification)

उदा: चक्र शुद्धीसाठी संतुलन,ध्यान,

पूजा, केली जाते.

तमो,रजो गुणातील 

दोषांचा त्याग केला जातो.

अहंकार व कंडिशनिंग कमी होते .

म्हणजे: यज्ञ = अंतर्मन शुद्धी.

५) अथर्ववेद आणि जीवन.

अथर्ववेद: आरोग्य, मन, ऊर्जा, संरक्षण.

सहजयोगात: ध्यान द्वारा :

आरोग्य सुधारणा

मानसिक शांतता

बौद्धिक सुधारणा

आध्यात्मिक उन्नती होते.

म्हणजे: आध्यात्म + दैनंदिन जीवन = एकत्र जोडले जाते.

६) वेदातील “चैतन्य” आणि सहजयोग.

वेद: सर्वत्र “चैतन्य” (Divine consciousness)

सहजयोग:हातावर, टाळूवर थंड चैतन्य लहरीं जाणवतात.

म्हणजे: “चैतन्य” आता अनुभवण्याजोगे होते.

अंतिम सार-

वेद म्हणतात:

“तू परमात्म्याचा अंश आहेस.”

सहजयोग आत्मा हा परमात्म्याचा अंश आहे हा अनुभव देतो:

“होय, मी तेच आहे.”

परम पूज्य श्री माताजी म्हणतात ब्राम्हण म्हणजे ज्याने ब्रह्म जाणले आहे तो. सहजयोगामुळे सहजयोग्यांना हे ब्रह्म ज्ञान अगदी सहज मिळालेले आहे.

जय श्री माताजी!

संकलन,संपादन ...

योगीराज देवकर.